WYBRANE ARTYKUŁY

Janusz Mółka, Godził naukę z wychowaniem, w: Pamięć wieków kształtuje potomność, red. A.P. Bieś SJ, B. Topij-Stempińska, Wyd. WAM, Kraków 2010, s. 597-607. 

Ludzie odchodzą, ale pozostają wspomnienia oraz konkretne osiągnięcia i dzieła. Nieodzownym wyrazem jest dbałość, aby to, co było szlachetne i przyczyniało się dla dobra innych nie poszło w zapomnienie. Do osób, które zasługują na wspomnienie z pewnością należy jezuita Ludwik Piechnik. Z relacji nie tylko jezuitów można usłyszeć, że w pewnym okresie życia L. Piechnik borykał się swoistym rodzajem dylematu: czy oddać się bez reszty pracy naukowej, czy też poświęcić się wychowaniu dzieci i młodzieży? Po upływie lat, wydaje się, że ów dylemat został umiejętnie scalony i zaowocował pełnym zaangażowaniem.

 

W niniejszym artykule nie sposób przedstawić cały dorobek naukowy L. Piechnika zawierający kilkadziesiąt artykułów i kilka znaczących pozycji książkowych z zakresu historii szkolnictwa jezuickiego, seminariów diecezjalnych, konwiktów i z innych dziedzin. Tym bardziej jeszcze trudniej jest wnikliwie i rzetelnie ukazać energię, zapał i poświęcenie wniesione w wychowanie dzieci i młodzieży. Z pewnością niejednokrotnie wielu zainteresuje się jego działalnością naukową oraz społeczno-wychowawczą. W tym miejscu pragniemy jedynie przybliżyć sylwetkę człowieka, który potrafił pracę naukowo-dydaktyczną łączyć z serca płynącym oddaniem się dziełu wychowania. Wskażemy, naszym zdaniem, na najważniejsze aspekty, które wydają się być w życiu Ludwika Piechnika najbardziej charakterystyczne i wzajemnie się uzupełniające.

 

  1. Zaangażowanie naukowo-dydaktyczne

 

Ludwik Piechnik /urodził się w Krzesławicach koło Myślenic w dniu 9 VIII 1920 r. Po ukończeniu gimnazjum w Małym Seminarium jezuitów w Nowym Sączu wstąpił 6 VII 1938 r. do zakonu jezuitów w Starej Wsi koło Brzozowa. Czas formacji zakonnej oraz lata studiów filozoficzno-teologicznych, który objęły także trudny okres II wojny światowej został zwieńczony święceniami kapłańskimi w dniu 29 VI 1948 r. Między innymi w latach 1957-1964 pełnił funkcję prefekta – wychowawcy jezuickich kleryków, a od 1966 do 1972 był dyrektorem Wydawnictwa Apostolstwa Modlitwy. Zmarł w Krakowie 26 VI 2006 r. / po otrzymaniu święceń kapłańskich równolegle do działalności duszpasterskiej podjął studia specjalistyczne z pedagogiki na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zwieńczeniem studiów pedagogicznych było uzyskanie doktoratu z nauk humanistycznych w 1962 roku. Przedmiotem dysertacji była rozprawa Początki Akademii Wileńskiej, napisana pod kierunkiem Jana Hulewicza, życzliwego mu, jak się wyraziła W. Szulakiewicz, zawsze profesora i promotora (W. Szulakiewicz). Od roku 1965 wykładał pedagogikę na Wydziale Filozoficznym Towarzystwa Jezusowego w Krakowie (dzisiejsza Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna Ignatianum) oraz na Papieskiej Akademii Teologicznej, obecnym Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie. Był cenionym i szanowanym wykładowcą. W roku 1969 został profesorem nadzwyczajnym, a od 1990 roku profesorem zwyczajnym.

 

Szczególnym przedmiotem naukowego zainteresowania Piechnika była historia wychowania, zwłaszcza edukacja jezuicka. Należy przypuszczać, że Ludwik Piechnik zafascynowany działalnością jezuitów stał się kontynuatorem kierunku reprezentowanego przez innego jezuitę, Stanisława Bednarskiego. To właśnie Bednarski w oparciu o archiwalia prowadził analizę przepisów zakonnych zawartych w Ratio studiorum z 1599 roku. Efektem tych prac Bednarskiego było opisanie i upowszechnienie wiedzy o wkładzie polskich jezuitów przy tworzeniu tego dokumentu. Wiadomo też, że w historiografii jezuickiej w Polsce przełomowym wydarzeniem było wydanie w Krakowie w 1933 roku publikacji autorstwa Bednarskiego zatytułowane Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce, które zostało nagrodzone przez Polską Akademię Umiejętności. Wspomniane osiągnięcia stanowią niekwestionowany wzór dla historyków szkolnictwa jezuickiego, w tym także dla L. Piechnika.

 

Na podstawie przeprowadzonej analizy opracowań Ludwika Piechnika możemy stwierdzić, jak doskonale rozumiał i opisywał różne kierunki nauczania i wychowania w jezuickim szkolnictwie polskim. Trafnie zauważył Ludwik Grzebień, że „większość jednak historyków nadal podchodziła i podchodzi do szkolnictwa jezuickiego w Polsce z pozycji »kronikarza« opisujących zjawiska, ich chronologię, statystykę, geografię, bez głębszej ich interpretacji. Tymczasem trzeba mieć przede wszystkim dobre wykształcenie, doświadczenie pedagogiczne oraz dostęp do wielu nieprzebadanych źródeł, aby niezwykle bogate życie szkoły jezuickiej właściwie zinterpretować. Takie przygotowanie posiadał ks. Piechnik”.

 

Do naukowego dzieła życia Ludwika Piechnika zaliczyć należy bezwątpienia czterotomowe Dzieje Akademii Wileńskiej. Opracowanie to, przy uwzględnieniu nowoczesnych badań i metodologii, jest przykładem wielkiej sumienności i dociekliwości badawczej oraz cennym źródłem edukacji historycznej. Wskazuje również, jak wiele może osiągnąć historyk oświaty mający dobre ogólne przygotowanie do badań, które ułatwia dotarcie do najważniejszych dokumentów pozwalających rekonstruować przeszłość.

 

(…)

 

  1. Zaangażowanie społeczno-wychowawcze  

 

(…)

 

Obok publikacji książkowych i artykułów pozostawił najważniejszą księgę: księgę swojego życia, modlitwy, pracy, zaangażowania, służby, cierpienia, wrażliwości na potrzeby drugiego człowieka (B. Steczek SJ, Homilia podczas Mszy św. pogrzebowej śp. O. Ludwika Piechnika SJ. Kraków, Bazylika Najśw. Serca Pana Jezusa, 30 czerwca 2006 r.).

 

(…)

 

Jak wspomnieliśmy nie sposób w jednym opracowaniu objąć całość życia i przedsięwzięć jednej osoby. Jedynie pragnęliśmy przywołać na pamięć postać Ludwika Piechnika, jako  człowieka szczególnie zasłużonego dla historii wychowania i edukacji jezuickiej oraz  pochłoniętego pieczołowitą troską o sprawy bezpiecznego i prawidłowego rozwoju i wychowania dzieci i młodzieży. Jego dorobek naukowy oparty był na nieopubliko­wa­nych i rękopiśmiennych materiałach archiwalnych i stanowił nowatorskie opracowania tematów, cennych dla literatury naukowej. W odniesieniu do okazanej wrażliwości względem dzieci i młodzieży było głębokie przekonanie L. Piechnika, że można, a nawet trzeba być blisko tych, o których się pisze, jak należy ich wychowywać.

 

Zaangażowanie Ludwika Piechnika zarówno w dziedzinie naukowej, jak i w obszarze działalności społecznej i wychowawczej zostało zauważone i docenione. Wyrazem uznania za dorobek naukowy, w tym za czterotomowe Dzieje Akademii Wileńskiej, było przyznanie mu doktora honoris causa Uniwersytetu Wileńskiego. Dokonano tego przy okazji obchodów 420. rocznicy powstania uczelni w dniu 23 września 1999 roku. Natomiast za poczynione zasługi aktywnego oraz twórczego udział w życiu społeczno-wychowawczym został odznaczony srebrnym medalem „Cracoviae Merenti”, który przyjął z rąk prezydenta Miasta Krakowa Józefa Lassoty w dniu 8 marca 1997 roku.

 

Literatura

 

A[nna] O[such], Był gorliwym duszpasterzem. Zmarł o. Ludwik Piechnik SJ (1920-2006), „Gość Niedzielny” (dod. Gość Krakowski), nr 28, z dnia 9 VII 2006, s. III.

Bieś A.P., Szulakiewicz W., Piechnik Ludwik, w: Słownik biograficzny polskiej historii wychowania, red. A. Meissner, W. Szulakiewicz, Toruń 2008.

Darowski R., Filozofia jezuitów w Polsce w XX wieku. Próba syntezy – słownik autorów, Kraków 2001.

Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, opr. L. Grzebień przy współpracy zespołu jezuitów, Kraków 1996.

Grzebień L., Naukowa sylwetka ks. profesora Ludwika Piechnika SJ, „Rocznik Wydziału Filozoficznego” Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej Ignatianum w Krakowie 2000-2001.

Ks. Mieczysław Kuznowicz TJ i jego dzieło, opr. red. A. Migała, Kraków 1980.

Mółka J. Ks. Mieczysław Kuznowicz SJ wychowawca młodzieży, Kraków 2006.

Mółka J., Koncepcja wychowawcza księdza Mieczysława Kuznowicza SJ (1874-1945), Kraków 2004.

Obirek S., Księdza Profesora Ludwika Piechnika SJ portret nie tylko naukowy, w: Jezuicka ars educandi, red. M. Wolańczyk, S. Obirek, Kraków 1995.

Piechnik L., Początki Akademii Wileńskiej 1570-1599, Rzym 1984, ss. 263.

Piechnik L., Rozkwit Akademii Wileńskiej w latach 1600-1655, Rzym 1983, ss. 313.

Piechnik L.,  Próby odnowy Akademii Wileńskiej po klęskach potopu i okres kryzysu 1655-1730, Rzym 1987, ss. 261.

Piechnik L., Odrodzenie Akademii Wileńskiej 1730-1773, Rzym 1990, ss. 307.

Piechnik L., Powstanie i rozwój jezuickiej „Ratio studiorum” (1548-1599), Kraków 2003.

Polak G., Kto jest kim w Kościele katolickim?, Warszawa 1996.

Szulakiewicz W., Historia oświaty i wychowania w Polsce 1944 -1956, Kraków 2006.

T[adeusz] AJ[anusz], Był dobrym ojcem. Zmarł o. Ludwik Piechnik SJ, „Niedziela”, nr 29, z dnia 16 VII 2006, s. 19.

Żmiąca. Kraina uśmiechem malowana, red. M. Jakubczyk, J. Żądło, B. Steczek, Kraków 2008.

Adres:

ul. Skarbowa 4

31-121 Kraków

 

Telefon:

(+48) 12 423-44-89
 

Copyright © 2013 by Janusz Mółka. Wszelkie prawa zastrzeżone.