WYBRANE ARTYKUŁY

Janusz Mółka, B. Steczek, Magis jezuickiej edukacji, w: Pedagogika ignacjańska wobec wyzwań współczesnego humanizmu. Ignatian pedagogy for the challenges of humanism today, red. W. Pasierbek, Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna Ignatianum, Wydawnictwo WAM, Kraków 2008, s. 237-249.

Pośród dziewięciu najważniejszych cech jezuickiej edukacji, wymienionych w dokumencie Charakterystyczne cechy jezuickiego wychowania, znajdujemy łacińskie słowo magis. Jest ono tłumaczeniem ważnego i drogiego dla św. Ignacego Loyoli,  hiszpańskiego słowa más, co można przełożyć jako: więcej, bardziej. Słowo magis przyjęło się w potocznym języku polskich jezuitów. Zanim przejdziemy do ukazania sensu magis w systemie jezuickiej edukacji, przedstawimy pokrótce jego rolę w osobistym doświadczeniu Ignacego Loyoli, skodyfikowanym przede wszystkim w Ćwiczeniach duchownych, a następnie w Konstytucjach Towarzystwa Jezusowego.

 

  1. Źródła ignacjańskiego magis

 

Cała historia życia Ignacego świadczy, że chciał wyrastać ponad przeciętność. Sam stwierdził w Opowieści Pielgrzyma, że w młodości „szczególniejsze upodobanie znajdował w ćwiczeniach rycerskich, żywiąc wielkie i próżne pragnienie zdobycia sobie sławy” (Opowieść Pielgrzyma czyli Autobiografia).Trafnie scharakteryzował ten okres życia Ignacego Mieczysław Bednarz: „W tym okresie ujawniły się znamienne cechy osobowości Iñiga (od 1528 Ignacego). Był to: honor i ambicja z pragnieniem „więcej” (magis), męstwo i wierność, umiejętność dobrego przestawania z ludźmi i dar organizacji, czyli roztropności w postępowaniu, bezinteresowność jako hojność i wolność od chciwości na łupy wojenne, wrażliwość na piękno (także piękno kobiece) oraz maniery dworskie. Nawet w życiu zakonnym będzie żądał, żeby to, co bywało często skromne, wręcz ubogie, było podawane do stołu pięknie, po dworsku. Nie było w nim tchórzostwa, skąpstwa ani małostkowości” (M. Bednarz). Nic więc dziwnego, że podczas obrony Pampeluny w maju 1521 roku nie miał zamiaru się poddać, choć przemawiały za tym wszystkie okoliczności. Przepłacił za to kalectwem do końca życia. Jednocześnie nieszczęsna rana dała początek jego nawróceniu, a następnie całej serii radykalnych decyzji, które zaowocowały nie tylko osobistą świętością, ale i odnową Kościoła w trudnym, XVI wieku.

 

Całe Ćwiczenia duchowne, których zrąb powstał w Manresie, tchną duchem maksymalizmu. Nie są bowiem zwykłym zbiorem pobożnych ćwiczeń, ale zmierzają do głębokiej, wewnętrznej transformacji człowieka (…)

 

Najbardziej charakterystyczną pod tym względem jest medytacja o Wezwaniu króla Św. (Ignacy Loyola, Ćwiczenia duchowne), który licząc na wspaniałomyślność rycerzy zaprasza ich do podjęcia z nim wyprawy. Deklaruje solidarność w warunkach codziennego życia, w trudach i czuwaniach, ale także obiecuje udział w zwycięstwie (…)

Ignacy jest przekonany, że każdy rozsądny człowiek powinien odpowiedzieć na to zaproszenie. Co więcej, „ci, którzy bardziej (más) chcą się przejąć tą służbą swojemu Królowi odwiecznemu i Panu wszechświata i odznaczyć się (afectar y señalar) w niej, nie tylko siebie samych w całości powinni oddać na trud, lecz (…) złożą z siebie ofiarę mającą większą wartość i znaczenie (mayor estima y mayor momento)” (Ignacy Loyola, Ćwiczenia duchowne).

 

(…)

 

  1. Magis jako wysoka jakość jezuickiej edukacji

 

Dokument Charakterystyczne cechy jezuickiego wychowania (numery 105-115), odnosząc pojęcie magis do jezuickiej edukacji, stawia na naczelnym miejscu „wysoką jakość formacji”. (…)

 

W tej perspektywie należy zwrócić uwagę na aktualność pytań, postawionych przez Generała Towarzystwa Jezusowego Petera-Hansa Kolvenbacha w referacie wygłoszonym w Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” w Krakowie w dniu 20 maja 2002 roku: „Szkolnictwo jezuickie powinno przygotować studentów do aktywnego uczestnictwa w życiu Kościoła i w życiu lokalnej wspólnoty. Czy posiadamy model formacji wychowawczej, zgodny z kontekstem krajowym i międzynarodowym, model który poważnie podchodzi do duchowego i intelektualnego rozwoju studentów, zachowując równocześnie żywą wizję służby ludzkości? Czy zachowana jest troska o potrzeby lokalne i bardziej uniwersalne problemy Kościoła?” (P.-H. Kolvenbach).

 

(…)

 

Zwracając uwagę na rolę rozeznawania w perspektywie ignacjańskiego ideału magis – więcej, bardziej, należy uwzględnić jeszcze jeden aspekt. Magis stosowany w praktyce i pojmowany dosłownie, mógłby prowadzić do fundamentalizmu i fanatyzmu. Przed tym niebezpieczeństwem chroni nas przywołana ignacjańska zasada rozeznawania, zakładającego otwartą postawę wobec otaczającej nas rzeczywistości.

 

(…)

 

Ignacjańskie magis w żadnym wypadku nie oznacza ślepego stosowania w życiu pewnych zasad, lecz jest wynikiem poznawania świata, człowieka, społeczeństwa oraz wyzwań i potrzeb, jakie stają przed nami. (…)

 

Poszukując kryteriów w prowadzeniu rozeznania, mającego zapewnić realizację ideału magis, dokument Charakterystyczne cechy jezuickiego wychowania odsyła do sprawdzonych kryteriów, zapisanych w jezuickich Konstytucjach.  (…)

 

Magis – więcej, bardziej, nie powinno prowadzić do niezdrowej konkurencji i porównywania się z innymi. Powinno zmierzać do pełnego rozwoju konkretnej osoby, do rozwinięcia jej talentów i charyzmatów, a więc darów, które otrzymujemy, żeby lepiej służyć innym. (…)

 

Dojrzałym owocem edukacji jezuickiej, również w świetle ideału magis, jest formacja liderów (…)

 

W podobnym duchu ujmował wagę formacji liderów poprzedni Generał  Towarzystwa Jezusowego o. Pedro Arrupe: chcemy formować wielkodusznych młodych ludzi obdarzonych społeczną i chrześcijańską wrażliwością, gotowych do ofiarnej pracy dla innych. Powinniśmy szukać tych liderów wszędzie, gdziekolwiek się znajdują. Nie możemy pozwolić, aby mało krytyczny i mało ambitny proces edukacji wpływał na alienację i eliminację ze społeczeństwa tych jednostek, które chcą to społeczeństwo przekształcić.

 

  1. Szanse i perspektywy jezuickiej edukacji

 

Po kilkudziesięciu latach przymusowej przerwy, polscy jezuici powrócili do apostolstwa edukacji. Obecne sympozjum jest tego dobitnym potwierdzeniem, a zorganizowane w ramach Roku Jubileuszowego, którego okazją jego ogłoszenia stały się rocznice zbiegające się w tym czasie: 450 rocznica śmierci Ignacego Loyoli (zmarł w dniu 31 lipca 1556 r. w Rzymie); 500 rocznica urodzin Franciszka Ksawerego (urodził się w dniu 7 kwietnia 1506 r. w Javier, w Nawarze); 500 rocznica urodzin Piotra Fabera (urodził się w dniu 13 kwietnia 1506 r. w Villaret, w Sabaudii). Nie rozprawiamy tylko o przeszłości, ale stawiamy czoło teraźniejszości. Polskie szkolnictwo jezuickie, posiadające wielkie tradycje, zaczyna skromnie odżywać i wpisywać się w nową rzeczywistość w naszym kraju. Ten fenomen dotyczy zarówno poziomu szkół średnich, jak i wyższych. Powinna nam towarzyszyć pokorna, ale jasna świadomość, że skarbem ignacjańskiej duchowości i myśli pedagogicznej możemy się podzielić z polskim społeczeństwem.       

 

(…)              

                                                       

Raz jeszcze przywołajmy Ćwiczenia duchowne, które należy uznać za istotne podłoże jezuickiej edukacji, gdyż wydaje się, że ich znajomość a zwłaszcza osobiste przeżycie, mogą posłużyć pedagogom w realizowaniu swojej misji służenia i niesienia pomocy wychowankom w duchu miłości. Jesteśmy przekonani, że jedynie miłość przezwycięża wszelkiego rodzaju trudności i bezdroża na polu wychowywania, a równocześnie pozwala osiągać sukcesy i zwycięstwa w stawaniu się coraz bardziej człowiekiem.

 

(…) edukacja jezuicka jest nadal aktualna. Sprawdziła się w historii i potrafi odpowiedzieć na wyzwania współczesnej epoki. Jej fundamentem jest spójna wizja rzeczywistości: Boga, człowieka i otaczającego go świata. Za wzór stawia osobę Jezusa Chrystusa, Syna Bożego i Człowieka dla innych. Proponuje model wychowawczy, który pozwala rozwinąć cały potencjał osoby, przygotowując ją do podjęcia służby dla innych. Nie dostarcza gotowych recept na udane życie, ale uczy sztuki rozeznania – szukania prawdy i podejmowania trafnych decyzji. Taki projekt wychowania i życia przygotowuje człowieka do wykorzystania swoich osobistych talentów i zaangażowania się na rzecz dobra wspólnego. W ten sposób przyczynia się do większej chwały Bożej. A chwała Boża – według celnego określenia św. Ireneusza z Lyonu – to żywy człowiek (gloria Dei vivens homo). Oto najgłębszy sens ignacjańskiego magis oraz jezuickiej edukacji.

Adres:

ul. Skarbowa 4

31-121 Kraków

 

Telefon:

(+48) 12 423-44-89
 

Copyright © 2013 by Janusz Mółka. Wszelkie prawa zastrzeżone.