Janusz Mółka, Mieczysław Kuznowicz o patriotyzmie z perspektywy wychowawczej, „Ruch Pedagogiczny” 1-2(2006), s. 75-81.

WYBRANE ARTYKUŁY

Wielość możliwości komunikowania się ułatwia dzisiejszemu człowiekowi interesowanie się sprawami niemal całego świata. Z drugiej strony sytuacja ta może utrudniać wychowywanie w duchu poszanowania rodzimej kultury oraz zachowania tożsamości narodowej. Wobec tego aktualne pozostaje pytanie o kierunek działań pedagogicznych pozwalających zachować i rozwijać wartości patriotyczne.

 

W niniejszym opracowaniu przedstawimy rozumienie oraz potrzebę kształtowania postawy patriotycznej z perspektywy wychowawczej działalności Mieczysława Kuznowicza, z aktualnymi konotacjami.

 

1.Ogólny kierunek oddziaływania wychowawczego Mieczysława Kuznowicza

 

Mieczysław Kuznowicz[1] należy do grona osób, które z pełnym oddaniem poświęciły się wychowywaniu młodzieży. Jako duszpasterz, pedagog, autor wielu publikacji na temat pracy społeczno-wychowawczej starał się przede wszystkim o wychowanie religijne oraz kształcenie humanistyczne i zawodowe uczniów rzemieślniczych i czeladników. Stał się też twórcą i organizatorem prężnego stowarzyszenia w Krakowie o nazwie Związek Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej. W strukturze Związku warto zwrócić uwagę na działalność Zakładu Wychowawczego, który został wybudowany przy ul. Skarbowej w Krakowie, nazywanego popularnie „Bursą Kuznowicza”[2].

W opracowanym statucie Związku Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej czytamy, że celem organizacji było „wychowywanie swoich członków pod względem duchowym, oświatowym, społecznym, fizycznym i wyszkolenia zawodowego”[3]. Należało przy tym, jak zostało podkreślone, pomijać kwestie polityczne, natomiast zabiegać o czynną i ofiarną służbę dla dobra i pożytku młodzieży i Narodu opierając się na zasadach katolickich i narodowych[4].

 

Kuznowicz wypracował system wychowawczy i dostosował go do istniejących możliwości oddziaływania na młodzież. Starał się, aby system wychowawczy realizowany w Związku kształtował i formował młodego człowieka w kierunku religijno-narodowym i przysposabiał do sumiennego pojmowania i wykonywania osobistych obowiązków szkolnych czy zawodowych. Ponadto ze względu na cele Związku ukierunkował zajęcia wychowawcze na pracę uspołeczniającą wychowanków. W tym celu starał się ukazać znaczenie oraz wartość każdej wykonywanej pracy. Uczył w młodym człowieku rozwijać właściwe zachowania i postawy obywatelskie oraz umiłowanie i służbę Ojczyźnie[5].

 

W działalności pedagogicznej Kuznowicza myślą przewodnią było nade wszystko przyjacielskie zbliżenie się do wychowanków. (…)

 

2.Patriotyzm w ujęciu Mieczysława Kuznowicza

 

Troskę o dobro Ojczyzny i narodu polskiego Mieczysława Kuznowicza można już dostrzec w jego pamiętnikach pisanych od młodzieńczych lat. Dobro i pomyślność Ojczyzny łączył z polepszeniem sytuacji Kościoła oraz z rozszerzeniem życia chrześcijańskiego.

 

(…) Zdaniem Kuznowicza miłość Ojczyzny wyraża się między innymi poprzez poznawanie bogactw naturalnych kraju oraz „ducha polskiego” odznaczającego się wrażliwością na prawdę, dobro i piękno, znajomością literatury, pisarzy, bohaterów, przywiązaniem do religii katolickiej i wiernością Kościołowi[6]. Uważał, że patriotyzm powinien się przejawiać także zaangażowaniem w wykonywaniu pracy i obowiązków w codziennym życiu. W pracy wychowawczej podkreślał Kuznowicz potrzebę krzewienia chrześcijańskiego patriotyzmu, będąc przekonanym, że jest on wspaniałomyślnym „poświęceniem swego egoizmu, swego szczęścia ziemskiego i wygód na rzecz Ojczyzny”[7]. Chrześcijańska prawdziwa miłość Ojczyzny, nie zapominając o nadprzyrodzonej Ojczyźnie, polega – w przekonaniu Kuznowicza – na poświęceniu „zdrowia, sił i nerwów swoich, życia swego i krwi swojej wśród pracy ciągłej, wśród obowiązku bez wytchnienia dla dobra swej ukochanej ziemi i swego narodu”[8]. Ten rodzaj patriotyzmu wyrażający się solidną, wytrwałą pracą każdego z wychowanków Kuznowicza dotyczyć miał różnych dziedzin życia młodego człowieka.

 

(…) Wychowanie patriotyczne w rozumieniu Kuznowicza polegało więc głównie na tym, aby wychowankowie otrzymali solidne wykształcenie, aby nie zmarnowali swoich zdolności, żadnego z posiadanych talentów i predyspozycji. W tym celu niektórych wysyłał nawet na studia za granicę. Przekonanie o potrzebie otrzymania solidnego wykształcenia wynikało również z tego, że w młodych ludziach widział Kuznowicz przyszłych obywateli, którzy będą pełnili wielorakie role społeczne, zajmowali stanowiska w parlamencie, w radach gminnych, stowarzyszeniach. Uważał, że już od najmłodszych lat „trzeba ich do życia obywatelskiego przygotować”[9] oraz uwrażliwiać na podejmowanie pracy dla dobra kraju, Ojczyzny. Nieodzownym elementem zaangażowania się w sprawy rozwoju kraju jest odpowiednia świadomość oraz wiedza historyczna. W związku z tym zachęcał, aby korzystano z możliwości poznawania historii polskiej, gdyż w tej dziedzinie widział wielkie zaniedbania. Kuznowicz zachęcał więc, aby w pracy z młodzieżą ukazywać prawdziwą rzeczywistość ujętą z punktu religijnego, narodowego i społecznego[10].

 

3.Kształtowanie postawy patriotycznej

 

Człowiek żyje w środowisku społecznym, wchodzi w relacje z innymi ludźmi, przyjmuje odpowiednie postawy, przejawia określony sposób zachowań. Jednocześnie żyje w określonej kulturze i uczestniczy w jej przeobrażaniu oraz kształtowaniu. Dlatego też M. Kuznowicz w podejmowanych przedsięwzięciach pedagogicznych starał się służyć i pomagać wychowankom w poprawieniu kondycji moralno-społeczno-materialnej. Równocześnie angażował ich w doskonalenie indywidualne oraz krzewienie kultury ogólnoludzkiej. Wszystko to miało przyczyniać się do odrodzenia i rozwoju Ojczyzny. Za sposób najbardziej istotny i skuteczny uważał przede wszystkim wychowanie młodzieży na prawych, uczciwych obywateli kraju, odpowiednio i solidnie wykształconych, aby dzięki temu można było osiągnąć pomyślność Ojczyzny. W jednym ze swych opracowań pisał, że przy współczesnej „zażartej konkurencji i rywalizacji w każdej dziedzinie życia ekonomicznego, nie utrzyma się absolutnie na powierzchni życia dyletant, bez gruntownego, fachowego wykształcenia, bez solidności i, jak to określał, „charakteru zawodowego”[11].

 

Mieczysław Kuznowicz wychowując młodego człowieka w poszanowaniu jego godności i uwzględniając całościowy, pełny rozwoju pamiętał także o kształtowaniu postawy obywatelskiej. (…) Dlatego zachęcał wychowanków, aby „tradycje narodowe miłować i zachowywać”[12]. Dobitnie stwierdzał, że „podły to naród, co zapomina o swych tradycjach (...) Podły to ptak, co kala własne gniazdo, a zwłaszcza gniazdo rodzinne i gniazdo narodowe”[13].

 

(…) Chociaż upłynęło wiele lat i zmieniły się okoliczności ciągle aktualną staje się potrzeba uczenia patriotyzmu przez pryzmat troski o osobiste angażowanie się w sprawy Ojczyzny przede wszystkim przez solidne i uczciwe wykonywanie pracy i obowiązków. Nie chodzi tutaj o własne sprawy, osobisty interes, czy życie własnej rodziny, lecz o dostrzeganie w tym dobra szerszego, dobra własnej Ojczyzny. (…)

 

Reasumując podkreślmy, że Mieczysław Kuznowicz uczył patriotyzmu przede wszystkim poprzez codzienne życie. Był to skuteczny sposób pozostawienia w życiu wychowanków niezatartych śladów. Dlatego jeden z nich, Krzysztof Borzędowski we wspomnieniach o Kuznowiczu mógł powiedzieć: „dzięki niemu poznałem, co to jest uczciwość, rzetelność w pracy, miłość Ojczyzny”[14]. Aktualnym wydaje się zatem postulat, aby w dzisiejszych czasach starano się odbudowywać uczciwość w realiach codziennego życia oraz rzetelność w wykonywaniu obowiązków odpowiadających zajmowanej pozycji życiowej. Byłby to istotny wyraz zachowania szlachetności i godności człowieczeństwa, jak również przejaw troski o wychowanie patriotyczne oraz rozwój i pomyślność całego narodu i Ojczyzny, gdyż jak zaznaczał Kuznowicz: „naród to jedna rodzina”[15].

 

 


 

[1] Mieczysław Józef Kuznowicz (1874–1945) po ukończeniu gimnazjum w Chyrowie prowadzonym przez jezuitów w 1893 r. wstąpił do zakonu jezuitów. Po okresie formacji zakonnej i ukończeniu studiów otrzymał święcenia kapłańskie w dniu 14 kwietnia 1906 r. w Krakowie. Od tego czasu niemal nieprzerwanie do wybuchu II wojny światowej zajmował się wychowaniem młodzieży w zorganizowanym przez siebie Związku Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej. Zob. publikację autora niniejszego artykułu pt. „Koncepcja wychowawcza księdza Mieczysława Kuznowicza SJ (1874-1945)”, Wyd. Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna Ignatianum, Wyd. WAM, Kraków 2004.

 

[2] Por. Ks. Mieczysław Kuznowicz SJ i jego dzieło, opr. red. A. Migała, Kraków 1980; T. Dalewski, Kuznowicz Mieczysław Józef, [w:] Polski Słownik Bibliograficzny, t. XVI, s. 320-322; Kuznowicz Mieczysław Józef, [w:] Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, opr. L. Grzebień, Wydawnictwo WAM, Kraków 1996, s. 350.

 

[3] Statut Związku Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej pod wezwaniem św. Stanisława Kostki w Krakowie, s. 3.

 

[4] Sprawozdanie z działalności Polskiego Związku Katolickich Uczniów Rękodzielniczych w Krakowie za rok 1911, Kraków 1912, s. 103.

 

[5] Ks. M. J. Kuznowicz SJ, Organizacja Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej a Kościół i Społeczeństwo, Kraków (bez roku wyd.), s. 17-23; tenże: O własny stan średni, Kraków 1916, s. 7-8; tenże: Duszpasterstwo wśród młodzieży rzemieślniczej po miastach, Warszawa 1930, s. 7-9.

 

[6] M. Kuznowicz SJ, Podstawy etyki wychowawczej i społecznej, [w:] Referaty i rozprawy, AP nr sygn 1329-II, s. 253.

 

[7] Ks. M. Kuznowicz SJ, Kwestya terminatorów w naszym kraju, Kraków 1907, s. 25.

 

[8] Tamże.

 

[9] Ks. M. Kuznowicz SJ, Wytyczne drogi pracy nad polską młodzieżą rękodzielniczą i przemysłową, dz. cyt., s. 8.

 

[10] Ks. M. Kuznowicz SJ, Metody pracy społecznej, dz. cyt., s. 17-18; por. M. Padechowicz, Ubył człowiek, Kraków (w Zakończeniu autor podaje: sierpień 1946 r.), s. 60.

 

[11] X. M. J. Kuznowicz SJ, Duszpasterstwo wśród młodzieży rzemieślniczej po miastach, dz. cyt., s. 16.17; por. Ks. Mieczysław Kuznowicz SJ i jego dzieło, dz. cyt., s. 25-26.

 

[12] M. Kuznowicz SJ, Tradycje narodowe, [w:] Referaty i rozprawy, dz. cyt., s. 176.

 

[13] Tamże, s. 178-179.

 

[14] Ks. Mieczysław Kuznowicz SJ i jego dzieło, dz. cyt., s. 185.

 

[15] Ks. M. Kuznowicz SJ, Serdeczny podatek, (bez miejsca i roku wyd.), s. 6.

Adres:

ul. Skarbowa 4

31-121 Kraków

 

Telefon:

(+48) 12 423-44-89
 

Copyright © 2013 by Janusz Mółka. Wszelkie prawa zastrzeżone.