WYBRANE ARTYKUŁY

Janusz Mółka, Personalistyczny paradygmat pedagogiki ignacjańskiej, w: Paradygmaty akademickiego kształcenia pedagogów, red. naukowa Anna Sajdak, Danuta Skulicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2010, s. 219-227.

Pedagogika ignacjańska zakorzeniona jest w wielowiekowej tradycji edukacyjnej zakonu jezuitów. Dlatego dokonujące się przeobrażenia w drugiej połowie XX wieku oraz podnoszona kwestia skuteczności jezuickich szkół w dzisiejszych czasach skłoniły jezuitów do realizacji ideału wychowania nakreślonego przez Kościół katolicki, który został zawarty między innymi w dekretach Soboru Watykańskiego II (1962-1965).

 

Wychowawcza działalność zakonu jezuitów znalazła wyraz w  dwóch dokumentach: Charakterystyczne cechy jezuickiego wychowania w 1986 roku oraz Pedagogia ignacjańska – podejście praktyczne w 1993 roku, jak również w Dekretach 34. Kongregacji Generalnej, która odbyła się w Rzymie w 1995 roku. W kontekście wskazanych źródeł podejmiemy próbę przedstawienia problematyki wychowania osoby.

 

1. Źródła i perspektywa pedagogiki ignacjańskiej

 

W określeniu paradygmatu pedagogiki ignacjańskiej fundamentalne znaczenie stanowią osobiste doświadczenia założyciela zakonu jezuitów Ignacego z Loyoli (1491-1556). Jego przemyślenia i głębokie przeżycia duchowe w Manresie[1] oraz okres studiów na paryskiej Sorbonie przyczyniły się do określenia charakteru i priorytetów działalności założonego przez niego zakonu Ponadto stały się w niedalekiej przyszłości inspiracją do rozpoczęcia przez pierwszych jezuitów działalności o charakterze edukacyjnym. Dynamiczny rozwój szkolnictwa jezuickiego rozpoczął się od otwarcia pierwszej szkoły w Mesynie w 1548 roku, a następnie w Rzymie w 1551 roku (A. Romano). Ta ostatnia szkoła zwana Kolegium Rzymskim (Collegium Romanum) stała się modelem, wzorem organizowania przez jezuitów następnych szkół (M. Inglot).

 

Na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci aż do kasaty zakonu w 1773 roku, a następnie po jego przywróceniu w 1814 roku, szkolnictwo jezuickie stanowiło znaczącą propozycję w zakresie edukacji młodego pokolenia. Za dynamicznym rozwojem tego szkolnictwa świadczą imponujące dane.

 

(…)

 

2. Paradygmat pedagogiki ignacjańskiej

 

W określeniu paradygmatu pedagogiki ignacjańskiej wyjaśnijmy najpierw, co należy rozumieć przez sam termin paradygmat. Według W. Okonia termin paradygmat należy utożsamiać z modelem uprawiania badań bądź z wzorcem postępowania badawczego czy też z modelem teoretycznym nauki. Należy przy tym pamiętać, że termin ten jest w różny sposób rozumiany i w różnych celach stosowany. Innymi słowy, przez paradygmat możemy rozumieć pewnego rodzaju ramy obrazu, wewnątrz którego mieszczą się konkretne treści, bądź jako narzędzia, dzięki którym możemy coś zmierzyć, zrealizować, albo jako wzór, model zachowania.

 

Korzystając z powyższej interpretacji, przez paradygmat pedagogiki ignacjańskiej będziemy rozumieć całość zasad i zachowań odnoszących się do wychowania oraz procesu nauczania-uczenia się. Opracowany dokument Pedagogia ignacjańska – podejście praktyczne stanowi propozycję odpowiedzi na pytania, co zrobić, aby zasady i wskazówki zawarte w Charakterystycznych cechach jezuickiego wychowania stały się bardziej pożyteczne dla nauczycieli i wychowawców; w jaki sposób wartości ignacjańskie mogą być włączone do praktyki pedagogicznej, by służyły codziennemu współdziałaniu uczestniczącym w procesie edukacyjnym (V.J. Duminuco).

 

(…)

 

3. Osoba – wychowanek w centrum aktywności wychowawczej

 

Opracowane dokumenty pedagogiki ignacjańskiej za jedno z najważniejszych zadań w działalności wychowawczej przyjmują troskę o kształtowanie w pełni dojrzałej osobowości. Wyróżniającym się celem ignacjańskiego wychowania jest dążenie, aby uczeń osiągnął pełny rozwój intelektualny według posiadanych zdolności. Jednakże tego rozwoju intelektualnego nie ogranicza się nigdy do gromadzenia wiadomości lub przygotowania do zawodu, chociaż są to ważne i użyteczne sprawy. Istotnym i ostatecznym celem wychowania, jak piszą autorzy proponowanego modelu pedagogii ignacjańskiej, jest troska o „pełny wzrost osoby, prowadzący do działania przenikniętego duchem i obecnością Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, Człowieka dla innych. Ten cel działania, oparty na zdrowym rozumowaniu i ożywiony przez kontemplację, prowadzi uczniów do samodyscypliny i inicjatywy, do uczciwości i dokładności. Jednocześnie niedbałe lub powierzchowne sposoby myślenia kwalifikuje jako niegodne człowieka i co ważniejsze – niebezpieczne dla świata, do służby któremu wszyscy są powołani” (W. Kubik).

 

Realizację tak sformułowanego celu łączyć należy z harmonijną współpracą nauczycieli i uczniów, wykładowców i studentów. Chodzi przede wszystkim o to, aby ci pierwsi byli w stanie być dla wychowanków przewodnikami w ich poszukiwaniach prawdy i sensu życia.

 

(…)

 

Akcentowana przez pedagogikę ignacjańską troska o integralny i pełny rozwój osobowy wychowanka stanowi ważny impuls w korzystaniu z jej osiągnięć w praktycznej działalności różnego typu instytucji wychowawczych, nie tylko w jezuickich ośrodkach. Pedagogika ta zmierza w kierunku ukazywania wychowankom sensu życia zdobywanego na drodze odkrywania „mądrości”, którą Jacques Maritain utożsamia z poznaniem filozoficznym, teologicznym i mistycznym. Dzięki temu mądrość ta wyraża inną od przyrodniczego formę poznania i sprzyja szerszemu zaangażowaniu się w procesy poznawcze ludzkiego i umysłu.

 

 


 

[1] Podczas 10.miesięcznego pobytu (1522-1523 r.) w Manresie (miasteczko w Katalonii, w Hiszpanii) Ignacy przeżył decydujące doświadczenie duchowe i rozpoczął pisać Ćwiczenia duchowne. Por. J. Kołacz SJ, Słownik języka i kultury jezuitów polskich, Wyd. WAM, Kraków 2006, s. 166; H. Rahner SJ, Geneza i duch pobożności ignacjańskiej, Kraków 1991, s. 73-84. 

Adres:

ul. Skarbowa 4

31-121 Kraków

 

Telefon:

(+48) 12 423-44-89
 

Copyright © 2013 by Janusz Mółka. Wszelkie prawa zastrzeżone.