WYBRANE ARTYKUŁY

Janusz Mółka, Samorealizacja w założeniach pedagogiki ignacjańskiej, w: Pedagogika ignacjańska. Historia, teoria, praktyka, redakcja naukowa Anna Królikowska, Wyd. WAM, Kraków 2010, s. 239-250.

W procesach edukacyjnych niezastąpione znaczenie posiada charakter określonej nauki o wychowaniu, ponieważ od przyjętych założeń antropologiczno-filozoficznych, wyznaczonych celów nauczania i wychowywania oraz sposobach ich realizacji zostaje określony i sformułowany kształt i kierunek podejmowanych działań dydaktyczno-wychowawczych. Istotną rolę w tych procesach pełnią również nauczyciele i wychowawcy. Ich postawa i sposób postępowania rzutuje na styl pedagogicznego oddziaływania oraz warunkuje rozwój powierzonych ich trosce podopiecznym. Tego rodzaju założenia mają ułatwiać działalność wychowawczą, która zawsze będzie zmierzać do kształtowania w  wychowanku takiej postawy, aby on sam przekonał się o konieczności wypracowania w sobie stałej dyspozycji do pracy nad sobą po to, by stawać się dojrzałym i odpowiedzialnym człowiekiem. W artykule chcemy wskazać na możliwości spełnienia tych oczekiwań w świetle celów i założeń pedagogiki ignacjańskiej.

 

1. Samorealizacja w procesach edukacyjnych

 

Na gruncie pedagogiki, jako nauki o wychowaniu, spotykamy terminy, które są utożsamianie ze sobą i niejednokrotnie stosowane zamiennie. Należą do nich między innymi takie określenia jak: autokreacja, samokształcenie, samowychowanie, samorealizacja, samodoskonalenie, samoaktualizacja. Należy przyjąć, że „wspólnym mianownikiem” wymienionych określeń jest szeroko rozumiana stała praca na sobą, jako konieczny warunek twórczego rozwoju własnej osobowości oraz doskonalenia tkwiących możliwości i potencjału. Warto zatem zasygnalizować rozumienie i znaczenie wybranych pojęć. 

 

(…)

 

2. Samorealizacja w ujęciu pedagogiki ignacjańskiej

 

Pedagogika ignacjańska wyrosła na gruncie osobistych poszukiwań, doświadczeń i przemyśleń założyciela zakonu jezuitów Ignacego Loyoli. Opracowane przez niego Ćwiczenia duchowne oraz zaangażowanie pierwszych jezuitów w dziedzinę edukacji przyczyniło się do wypracowania solidnego i usystematyzowanego systemu kształcenia i wychowania wprowadzonego w szkołach prowadzonych przez zakon jezuitów począwszy od połowy XVI wieku, a zwłaszcza od 1599 roku przez opracowane Ratio studiorum. Na przestrzeni kolejnych wieków do jezuickiej pedagogii włączono wiele nowych metod naukowo opracowanych dostosowanych do stylu jezuickiego wychowania.

 

(…)

 

Nową kartą w dziedzinie jezuickiej edukacji stanowi wypracowanie pod koniec dwudziestego wieku dwóch dokumentów odnoszących się bezpośrednio do zagadnień kształcenia i wychowania. Treść i wskazania zawarte w opracowanych Charakterystycznych cechach jezuickiego wychowania oraz Pedagogii Ignacjańskiej. Podejście praktyczne pozwoliło uczestnikom procesu, szczególnie nauczycielom i pedagogom szkolnictwa jezuickiego, uświadomić sobie na nowo znaczenie zadań, które są przed nimi do wypełnienia.

 

Autorzy przywołanych dokumentów dotyczących edukacji jezuickiej podkreślają, że pedagogika ignacjańska zmierza do kształtowania postaw wrażliwości oraz gotowości samokształcenia i wzrastania przez całe życie, aby stawać się „człowiekiem dla innych” i „człowiekiem z innymi”. Podkreślają jednocześnie, że do zasadniczych zadań w procesie edukacji należy zaliczyć kształtowanie dojrzałej osobowości w aspekcie wielostronnego i integralnego rozwoju w perspektywie egzystencjalnej i transcendentnej. Zaznaczają, że zadanie to odnosi się do każdego uczestnika procesu edukacyjnego. 

 

(…)

 

W kontekście procesu samorealizacji należy dostrzec, że do priorytetowych zadań wychowania w proponowanym modelu pedagogii ignacjańskiej przyjmuję się troskę o wielostronny wzrost każdej osoby. Chodzi o realizację pełnej i pogłębionej formacji osoby ludz­kiej, która prowadzi do osiągnię­cia solidnego, wybitnego poziomu i zrealizowania możliwości jed­nostki pod względem intelektualnym, emocjonalnym, fizycznym, moralnym, religijnym, duchowym, wspólnotowym, społecznym.

(…)

W związku z tym wszyscy uczestnicy procesu edycyjnego są zobowiązani do nieustannego, wnikliwego, bardziej skutecznego rozwijania i udoskonalenia własnych zainteresowań, uzdolnień i predyspozycji. W ten sposób będzie realizowany jeden z głównych postulatów pedagogiki ignacjańskiej, aby zadbać o integralny osobowy rozwój i nieustanie dążyć do stawania się bardziej człowiekiem, czyli być dla innych i z innymi (P.-H. Kolvenbach).

 

W procesach edukacji człowieka pedagogika ignacjańska podkreśla nieodzowną  rolę, jaką pełnią gruntownie i kompetentnie wykształceni pedagodzy. Dlatego otwiera przed nimi perspektywę i wyzwanie, aby byli kimś więcej niż tylko przewodnikiem w sprawach wiedzy i zachowań. Zwraca uwagę, że nauczyciel i wychowawca ma być świadkiem proponowanych wartości oraz autorytetem w poszukiwaniach prawdy i sensu życia (P.-H. Kolvenbach).

 

(…)

 

Każdy pedagog i nauczyciel, w myśli pedagogii ignacjańskiej, jest wezwany do zaszczepienia w młodym człowieku „radości i pragnienia uczenia się, które zostanie wyniesione z murów szkolnych i pozostanie na całe życie” (Podstawy edukacji ignacjańskiej). (…)

 

W realizacji przedłożonego postulatu bardzo ważną kwestią jest wytwarzanie klimatu życzliwości i przyjaźni, który sprzyjałby wychowankom w akceptacji i gotowości podążania za przykładem wychowawców.

 

(…)

 

Pedagogika ignacjańska, akcentując wagę procesu samorealizacji i samodoskonalenia, zakłada i promuje nieodzowną harmonijną współpracę nauczycieli i uczniów dla realizacji sformułowanych założeń i celów kształcenia. Zaznacza, że wychowankowie w podejmowanych przez siebie działaniach powinni odkryć poczucie wewnętrznej wolności, która ułatwi im kroczenie drogą umożliwiającą osiąganie pełnego, osobowego wzrostu i rozwoju.

 

(…) Ignacjańskie wychowanie jest procesem „współpracy pomiędzy nauczycielami a uczniami, który wspiera osobiste studiowanie, odkrywanie, tworzenie i refleksję, by promować trwające całe życie uczenie się i działanie w służbie na rzecz innych” (V.J. Duminuco).

 

3. Na zakończenie sugestii kilka

 

Zasygnalizowana problematyka samorealizacji i rozwoju człowieka w kontekście pedagogii ignacjańskiej miała na celu zainspirować do dalszych poszukiwań oraz do korzystania w działalności edukacyjnej z tych właściwości, które stwarzają warunki pełnego i realnego kształcenia i wychowania młodego pokolenia. 

 

(…)

 

Na podstawie uformowania w osobach odpowiedzialnych za edukację postawy samorealizacji przez całe życie można spodziewać się pozyskiwania i ukształtowania podobnych nawyków w młodym pokoleniu. Należy żywić przekonanie, że kształtowanie samodyscypliny w solidnym wypełnianiu swoich obowiązków, jak również wychowanie do takich wartości, jak między innymi wolność, tolerancja, dialog, poszanowanie tożsamości i godności, służba dla drugiego człowieka przyczyni się do uczynienia świata bardziej ludzkiego. 

Adres:

ul. Skarbowa 4

31-121 Kraków

 

Telefon:

(+48) 12 423-44-89
 

Copyright © 2013 by Janusz Mółka. Wszelkie prawa zastrzeżone.